Receptonline

Statines en spierpijn

Spierpijn is een bekende bijwerking van statines: in de samenvatting van de productkenmerken (SKP) van atorvastatine staat ze bij de vaak voorkomende bijwerkingen. Op deze pagina leest u hoe die spierklachten er doorgaans uitzien, welke bloedwaarde de arts laat bepalen voordat er iets verandert, welke aanpassingen er mogelijk zijn en waarom op eigen houtje stoppen het onderliggende risico onbehandeld achterlaat.

Hoe statinegerelateerde spierklachten er doorgaans uitzien

Volgens de productinformatie van statines gaat het om spierpijn, spierkrampen of spierzwakte. Zulke klachten meldt u aan de arts, zeker als u zich daarbij ziek of koortsig voelt.

Het risico op spierproblemen neemt volgens de productinformatie toe met de dosis en wanneer er een geneesmiddel bijkomt dat de concentratie van de statine in het bloed verhoogt. Dat laatste is een belangrijk spoor, want een deel van de gevallen komt niet door de statine alleen maar door de combinatie met een ander middel.

Niet elke spierpijn bij iemand die een statine gebruikt, komt van de statine. Juist daarom wordt er eerst gekeken en pas daarna beslist.

Wanneer u niet afwacht

Er is een klein aantal situaties waarin u niet wacht tot de volgende afspraak. Hevige, veralgemeende spierpijn met duidelijke zwakte, zeker in combinatie met donkere urine die de kleur van cola heeft, vraagt om dringende beoordeling. Dat beeld kan wijzen op een ernstige afbraak van spierweefsel, en dat is zeldzaam maar ernstig.

In dat geval neemt u contact op met uw huisarts, en buiten de praktijkuren met de huisartsenwachtpost. Bij een acuut beeld gaat u naar de spoedgevallendienst.

Koorts, algemene malaise of een snel verergerend beeld horen in dezelfde categorie. Die combinatie is een reden om vandaag te bellen en niet om online een aanvraag in te dienen.

Welke bloedwaarde de arts laat bepalen

Voor er iets aan de behandeling verandert, laat de arts doorgaans de spierenzymen bepalen. Het gaat om creatinekinase, meestal afgekort als CK, dat vrijkomt wanneer spierweefsel wordt beschadigd.

De uitslag wordt niet los gelezen. De arts weegt de waarde tegen uw klachten, tegen het moment waarop ze begonnen, tegen recente lichamelijke inspanning en tegen de overige geneesmiddelen. Een licht verhoogde waarde bij iemand die net een zware wandeltocht achter de rug heeft, betekent iets anders dan dezelfde waarde bij iemand die stilzit en pijn heeft.

Daarnaast kan de arts de schildklierfunctie en de nierfunctie laten nakijken: een te traag werkende schildklier en een verminderde nierfunctie staan in de SKP van atorvastatine bij de factoren die het risico op ernstige spierafbraak verhogen. Welke waarden in uw geval nuttig zijn, beslist de arts; een vast lijstje bestaat er niet.

Wij noemen hier bewust geen drempelwaarden. Die worden per laboratorium en per klinische situatie beoordeeld, en een getal zonder context is in dit onderwerp eerder misleidend dan nuttig.

Welke aanpassingen mogelijk zijn

Definitief stoppen is niet de enige mogelijkheid. Een eerste weg is een lagere dosis: volgens de SKP van atorvastatine kan de arts, zodra de klachten verdwenen zijn en de CK-waarde weer normaal is, een herstart in de laagste dosering overwegen, met nauwe opvolging.

Overstappen naar een andere statine is de tweede weg. In België zijn onder meer producten met atorvastatine, rosuvastatine en simvastatine vergund; ze verschillen in hoe ze worden afgebroken en daarmee in de manier waarop ze met andere geneesmiddelen in interactie treden. Volgens dezelfde SKP gebeurt ook zo'n overstap in de laagste dosering en met nauwe opvolging.

Tot slot wordt de rest van uw medicatielijst nagekeken. Sommige combinaties verhogen de concentratie van de statine in het bloed en daarmee de kans op spierklachten; waar mogelijk wordt dan een ander middel zonder die wisselwerking overwogen. Daarom geeft u best altijd uw volledige lijst door, ook wat u zonder voorschrift koopt.

Waarom zelf stoppen zelden een goed idee is

Een statine behandelt geen klacht die u voelt. Ze verlaagt het risico op een hartinfarct en een beroerte, en dat risico is onzichtbaar tot het zich manifesteert. Wie stopt, merkt op korte termijn alleen dat de spierpijn wegtrekt; het risico dat de behandeling afdekte, blijft gewoon staan.

Dat maakt het stoppen op eigen houtje tot een ruil waarvan u maar één kant ziet. De keuze kan verdedigbaar zijn, maar dan als beslissing van u en uw arts samen, met de cijfers erbij en met een alternatief besproken.

Bent u al gestopt omdat de pijn niet vol te houden was, dan zegt u dat best aan de arts. Dat is begrijpelijk, en alleen zo kan de arts er rekening mee houden. Een andere statine of een lagere dosis kan dan worden overwogen.

Wat wij wel en niet doen

Wij beoordelen aanvragen voor een geneesmiddel dat u al gebruikt en voor een nieuw geneesmiddel. Het eenvoudigst is een lopende, stabiele behandeling: gebruikt u al langer dezelfde statine in dezelfde sterkte, is er niets aan uw situatie veranderd en zijn uw controles op orde, dan kan dat op basis van een medische vragenlijst beoordeeld worden.

Een verandering van dosis of een overstap naar een ander middel wegens klachten is geen verlenging maar een nieuwe klinische afweging. Die kan de arts ook via de vragenlijst maken, maar hij heeft er meestal recente bloedwaarden voor nodig, zoals de creatinekinase; ontbreken die, dan vraagt hij ze op of verwijst hij u naar de arts die u opvolgt. Er is geen teleconsultatie via video of telefoon. Heeft de arts vragen, dan worden die schriftelijk gesteld in de chat in uw persoonlijke omgeving; u krijgt daarover een e-mail.

Dient u toch een aanvraag in, dan betaalt u voor de beoordeling door de arts en niet voor het afgeven van een document. Vraagt de arts bijkomende gegevens op, zoals een recent resultaat, dan stuurt u die via de chat; u hebt daarvoor minimaal 7 dagen en krijgt een herinnering aan de termijn.

Hoe de beoordeling van een voorschrift voor vaste medicatie verloopt, leest u op de pagina over het herhaalvoorschrift. Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301.

Komt mijn spierpijn zeker van de statine?

Niet noodzakelijk. De arts weegt uw klachten tegen het tijdstip waarop ze begonnen, tegen uw overige geneesmiddelen en tegen de bloedwaarden.

Welke bloedwaarde wordt gecontroleerd?

Doorgaans creatinekinase, het spierenzym dat bij spierschade vrijkomt, eventueel samen met de schildklier- en nierfunctie. De uitslag wordt altijd samen met uw klachten en uw inspanning gelezen, niet als los getal.

Mag ik zelf stoppen als de pijn te lastig wordt?

Beter niet zonder overleg. De pijn kan verdwijnen, maar het cardiovasculaire risico dat de behandeling afdekte blijft staan. Een lagere dosis of een andere statine kan worden overwogen; dat beslist de arts.

Wanneer moet ik dringend contact opnemen?

Bij hevige, veralgemeende spierpijn met duidelijke zwakte, zeker samen met donkere, colakleurige urine. Dan belt u uw huisarts of, buiten de praktijkuren, de huisartsenwachtpost; bij een acuut beeld gaat u naar de spoedgevallendienst.

Helpt overstappen naar een andere statine?

Het is een van de mogelijkheden. De beschikbare middelen verschillen in hun afbraak en in hun interacties; volgens de SKP van atorvastatine wordt een andere statine in de laagste dosering gestart, met nauwe opvolging. Die keuze maakt de arts, niet u alleen.

Kan ik een lagere dosis online laten beoordelen?

U kunt het aanvragen, maar een dosiswijziging wegens klachten is geen gewone verlenging: de arts beoordeelt ze als een nieuwe klinische afweging, met bloedwaarden erbij. Ontbreekt een recente uitslag, zoals de creatinekinase, dan vraagt hij die op of verwijst hij u naar de arts die u opvolgt.