Receptonline

Morning-afterpil: wat u moet weten

De morning-afterpil, ook noodpil genoemd, is noodanticonceptie na onbeschermde betrekkingen of wanneer uw gewone anticonceptie heeft gefaald. In België haalt u de noodpil zonder voorschrift bij de apotheker. Volgens de productinformatie neemt u de tablet zo vroeg mogelijk in: met levonorgestrel „uiterlijk binnen 72 uur (3 dagen)”, met ulipristalacetaat „niet later dan 120 uur (5 dagen)” na de betrekkingen. Hieronder leest u wat de productinformatie zegt over de werking, de inname en de bijwerkingen, en wat het RIZIV over de morning-afterpil vermeldt.

Twee soorten morning-afterpil

In België bestaan twee soorten morning-afterpil, elk met een andere werkzame stof. De ene bevat 1,5 mg levonorgestrel, een progestageen. Rubriek 4.1 van de samenvatting van de productkenmerken (SKP) van Norlevo vermeldt „Noodcontraceptie binnen 72 uur na onbeschermde geslachtsbetrekkingen of bij mislukking van een contraceptieve methode”; volgens rubriek 4.2 neemt u de tablet bij voorkeur binnen 12 uur in. De andere bevat 30 mg ulipristalacetaat. Rubriek 4.1 van de productinformatie van ellaOne vermeldt „Noodanticonceptie binnen 120 uur (5 dagen) na onbeschermde seksuele gemeenschap of falen van de anticonceptie”.

Bij beide gaat het om één tablet, die u op elk moment van de menstruele cyclus kunt innemen. Bij levonorgestrel staat in de SKP dat de methode doeltreffender is naarmate u de tablet vroeger na de betrekkingen inneemt. Voor ulipristalacetaat zijn er geen gegevens over de werking wanneer de tablet later dan 120 uur na de betrekkingen wordt ingenomen. De tabel vat samen wat de productinformatie en de databank van het FAGG (SAM) vermelden.

Werkzame stofTijdvenster volgens de productinformatieAfleveringswijze in SAMProducten in SAM
Levonorgestrel 1,5 mgUiterlijk binnen 72 uur (3 dagen), bij voorkeur binnen 12 uurFO, vrije aflevering als noodcontraceptie, bij alle verpakkingenNorlevo, Postinor, Levodonna, Justine
Ulipristalacetaat 30 mgNiet later dan 120 uur (5 dagen)FD, vrije aflevering, bij alle verpakkingenellaOne

Hoe de noodpil werkt en waar de grenzen liggen

Beide middelen grijpen in op de eisprong. Volgens de productinformatie van ellaOne remt ulipristalacetaat de ovulatie of stelt het die uit; heeft de eisprong al plaatsgevonden, dan werkt het middel niet meer. De SKP van Norlevo vermeldt dat levonorgestrel de eisprong en de bevruchting voorkomt. Omdat het tijdstip van de eisprong niet te voorspellen is, raden beide documenten aan de tablet zo vroeg mogelijk na de onbeschermde betrekkingen in te nemen.

De morning-afterpil onderbreekt geen bestaande zwangerschap en voorkomt ook niet in alle gevallen een zwangerschap. Bij levonorgestrel vermeldt de SKP bovendien dat niet zeker is of de pil een zwangerschap voorkomt wanneer er eerder in dezelfde cyclus, meer dan 72 uur voordien, al onbeschermde betrekkingen waren.

Volgens beide documenten zijn er beperkte, niet-overtuigende aanwijzingen dat de werkzaamheid lager kan zijn bij een hoger lichaamsgewicht of een hogere BMI. De productinformatie zegt er uitdrukkelijk bij dat elke vrouw de noodpil zo vroeg mogelijk moet innemen, ongeacht haar gewicht of BMI. Een noodpil beschermt evenmin tegen seksueel overdraagbare aandoeningen.

Inname: de afspraken uit de productinformatie

De SKP's en de bijsluiter geven voor beide soorten een aantal praktische regels. De apotheker overloopt ze met u wanneer u de pil afhaalt.

  • U neemt één tablet in, op elk moment van de cyclus. Ulipristalacetaat mag met of zonder voedsel.
  • Braakt u binnen 3 uur na de inname, dan neemt u nog een tablet. Daarvoor kunt u terecht bij de apotheker.
  • Neem levonorgestrel en ulipristalacetaat niet allebei: beide SKP's raden het gelijktijdige gebruik af, omdat ulipristalacetaat de werking van levonorgestrel kan verstoren.
  • Geeft u borstvoeding, dan raadt de SKP bij levonorgestrel aan te voeden net vóór de inname en daarna minstens 8 uur geen borstvoeding te geven. Na ulipristalacetaat geeft u minstens één week geen borstvoeding; u kolft de melk af en gooit ze weg.
  • Is uw menstruatie laat of heeft u zwangerschapssymptomen, dan moet volgens de productinformatie van ulipristalacetaat eerst een zwangerschap worden uitgesloten.

Geneesmiddelen die de werking kunnen verminderen

Sommige geneesmiddelen versnellen de afbraak van de werkzame stof in de lever, waardoor de noodpil minder goed kan werken. De SKP's noemen onder meer carbamazepine, fenytoïne, barbituraten zoals primidon, rifampicine, rifabutine, griseofulvine, efavirenz, ritonavir en kruidenmiddelen met sint-janskruid. Bij gelijktijdige inname van efavirenz daalde de blootstelling aan levonorgestrel met ongeveer 50%.

Heeft u zo'n middel in de afgelopen 4 weken gebruikt, dan raden beide documenten aan een niet-hormonale noodanticonceptie te overwegen, namelijk een koperhoudend spiraaltje (Cu-IUD); bespreek dat met uw huisarts of gynaecoloog. Ulipristalacetaat wordt in die situatie uitdrukkelijk niet aanbevolen. Meld de apotheker daarom altijd welke geneesmiddelen en kruidenmiddelen u gebruikt.

Twee andere punten uit de productinformatie: levonorgestrel kan het risico op toxiciteit van ciclosporine verhogen, en ulipristalacetaat wordt niet aanbevolen bij vrouwen met ernstige astma die met orale glucocorticoïden worden behandeld.

Na de inname: menstruatie, zwangerschapstest en verdere anticonceptie

De noodpil beschermt niet bij latere betrekkingen in dezelfde cyclus. Beide SKP's raden aan tot de volgende menstruatie een barrièremethode te gebruiken, zoals een condoom. Gebruikt u al de pil, dan vormt levonorgestrel geen bezwaar om die gewoon voort te zetten. Na ulipristalacetaat mag u met hormonale anticonceptie beginnen of doorgaan, maar die kan dan minder goed werken; ook dan gebruikt u tot de volgende menstruatie een barrièremethode.

De menstruatie komt meestal op het verwachte moment, soms enkele dagen vroeger of later. Volgens de productinformatie van ulipristalacetaat kwam ze bij ongeveer 7% van de vrouwen meer dan 7 dagen vroeger en bij 18,5% meer dan 7 dagen later. Een zwangerschapstest is aangewezen als de menstruatie meer dan 5 dagen (SKP en bijsluiter van levonorgestrel) of meer dan 7 dagen (productinformatie van ulipristalacetaat) te laat is, als het bloedverlies ongewoon is of als u zwangerschapssymptomen heeft.

Noodanticonceptie is bedoeld voor occasioneel gebruik en vervangt geen regelmatige anticonceptie. Wie vaker een noodpil nodig heeft, krijgt volgens de SKP beter een methode voor lange termijn voorgesteld. Wilt u daarna met de pil, de pleister of de ring starten, lees dan hoe u met hormonale anticonceptie kunt beginnen of doorgaan.

Bijwerkingen

In de klinische studies met 1,5 mg levonorgestrel werden onder meer misselijkheid, buikpijn, hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid, gespannen borsten en veranderingen in het bloedverlies gemeld. Volgens de SKP verdwijnen deze bijwerkingen gewoonlijk binnen 48 uur. Tot 30% van de vrouwen meldt gespannen borsten, spotting of onregelmatig bloedverlies tot aan de volgende menstruatie.

Voor ulipristalacetaat noemt de productinformatie hoofdpijn, misselijkheid, buikpijn en pijnlijke menstruatie als de meest gemelde bijwerkingen. Na beide middelen zijn overgevoeligheidsreacties gemeld: bij levonorgestrel onder meer zwelling van het gezicht of de keel en huidreacties, bij ulipristalacetaat onder meer huiduitslag, netelroos en angio-oedeem. Na levonorgestrel zijn ook gevallen van trombo-embolie gerapporteerd; de SKP wijst vooral op vrouwen met een persoonlijke of familiale voorgeschiedenis van trombofilie.

Wanneer u een arts raadpleegt

De morning-afterpil haalt u zonder voorschrift, maar in een aantal situaties hoort er een arts bij, liefst uw eigen huisarts of gynaecoloog. Dokter van wacht: bel 1733 (zonaal tarief) voor medische problemen die niet kunnen wachten tot het spreekuur van uw eigen dokter. Bij acuut gevaar belt u 112, gratis en 24 uur op 24.

  • U had ooit een buitenbaarmoederlijke zwangerschap of een ontsteking van de eileiders: de bijsluiter van levonorgestrel vraagt dan om vóór de inname contact op te nemen met een arts.
  • U krijgt na de inname hevige buikpijn of u blijkt toch zwanger: een arts kan nagaan of het om een buitenbaarmoederlijke zwangerschap gaat.
  • Uw menstruatie is meer dan 5 dagen (levonorgestrel) of meer dan 7 dagen (ulipristalacetaat) te laat, of het bloedverlies is ongewoon licht of zwaar: de productinformatie vraagt dan een zwangerschapstest, en bent u zwanger, dan neemt u contact op met een arts.
  • U gebruikte de afgelopen 4 weken een middel dat de leverenzymen activeert, of u heeft een ernstige leveraandoening of een ernstige darmaandoening zoals de ziekte van Crohn, die de opname kan verminderen.
  • U heeft geregeld noodanticonceptie nodig en zoekt een methode voor lange termijn.

Wat het RIZIV vermeldt over de morning-afterpil

Op zijn pagina over een extra tegemoetkoming voor voorbehoedsmiddelen, onder meer voor wie jonger is dan 25, schrijft het RIZIV over de noodpil: „Voor de morning-afterpil hebben alle mensen, ongeacht hun leeftijd, recht op deze tegemoetkoming.” Volgens dezelfde pagina haalt u de morning-afterpil zonder voorschrift af bij de apotheker, en de lijst van de betrokken middelen staat bij het koninklijk besluit van 16 september 2013.

Wat u voor een bepaald product betaalt en hoe dat in de apotheek wordt verrekend, hoort u van de apotheker. Over de kosten van regelmatige anticonceptie leest u meer in het artikel over wat een voorschrift online kost.

Noodanticonceptie en deze website

Noodanticonceptie beoordelen wij niet via een medische vragenlijst. De morning-afterpil is in België zonder voorschrift verkrijgbaar en de apotheker kan u bij de keuze en de inname begeleiden; op deze pagina kunt u daarom niets aanvragen. Voor regelmatige anticonceptie met de pil, de pleister of de ring kan een arts uw aanvraag wel schriftelijk beoordelen.

Medisch nagekeken door Damian Wojno, arts met een Poolse beroepsbevoegdheid, nr. 3211301. De arts is niet ingeschreven bij de Orde der artsen en neemt de rol van uw huisarts niet over.

Hoe lang na onbeschermde seks werkt de morning-afterpil nog?

Dat hangt af van de werkzame stof: levonorgestrel 1,5 mg neemt u volgens de SKP uiterlijk binnen 72 uur (3 dagen) in, bij voorkeur binnen 12 uur, en ulipristalacetaat niet later dan 120 uur (5 dagen). Bij levonorgestrel is de methode doeltreffender naarmate u de tablet vroeger inneemt, en ulipristalacetaat werkt niet meer als de eisprong al heeft plaatsgevonden, dus wacht u bij beide best niet.

Heb ik een voorschrift nodig voor de morning-afterpil?

Nee. In de databank van het FAGG (SAM) hebben alle verpakkingen met 1,5 mg levonorgestrel de afleveringswijze „Vrije aflevering/Noodcontraceptie” en alle verpakkingen van ellaOne de afleveringswijze „Vrije aflevering”, zodat u de pil zelf afhaalt bij de apotheker, die u ook uitleg geeft over de inname.

Waar kan ik een morning-afterpil kopen?

In de apotheek, zonder voorschrift: de apotheker geeft u de tablet mee en legt uit hoe u die inneemt, terwijl u via deze website geen noodpil kunt aanvragen.

Werkt de noodpil als ik al zwanger ben?

Nee: volgens de productinformatie onderbreekt geen van beide middelen een bestaande zwangerschap, en ulipristalacetaat is niet bedoeld voor een vrouw die zwanger is of van wie dat vermoed wordt; wordt u na de inname toch zwanger, neem dan contact op met een arts.

Wat doe ik als ik moet overgeven na de morning-afterpil?

Braakt u binnen 3 uur na de inname, dan neemt u volgens de productinformatie van beide middelen nog een tablet; ga daarvoor terug naar de apotheker en vertel er ook bij welke tablet u nam.

Mag ik de morning-afterpil nemen als ik borstvoeding geef?

Bij levonorgestrel raadt de SKP aan te voeden net vóór de inname en daarna minstens 8 uur geen borstvoeding te geven; bij ulipristalacetaat geeft u minstens één week geen borstvoeding, waarbij u de melk afkolft en weggooit om de melkproductie op gang te houden.

Hoe vaak mag ik de morning-afterpil nemen?

De noodpil is bedoeld voor occasioneel gebruik en vervangt geen regelmatige anticonceptie; voor levonorgestrel raadt de SKP herhaald gebruik binnen dezelfde cyclus af omdat de cyclus daardoor ernstig verstoord kan raken, dus bespreekt u bij herhaald gebruik best met een arts welke methode voor lange termijn bij u past.